Wat racisme en intuïtie met elkaar te maken hebben

Als ik je vraag of jij racistisch bent, antwoord je vast met een nogal verontwaardigd ‘nee’. Dat zou ik zelf in elk geval tot gisteravond hebben gedaan. Maar nu niet meer. In dit stukje lees je hoe dat komt. Ben je benieuwd of jij misschien ook racistischer handelt dan je zelf denkt en wilt, lees dan vooral verder.

Het begon met een vroeg verjaardagscadeautje van mijn zusje: het boek Intuitie, geschreven door Malcolm Gladwell.

Eerder schreef ik al over intuïtie – dat wat je zomaar, in een flits weet – en dat er altijd factoren zijn die ervoor zorgen dat die niet zo zuiver is als je zou willen. Het maakt dat je bepaalde situaties en mensen niet helemaal goed kunt beoordelen. Gladwell schrijft over een test die dat op een heldere manier blootlegt. Het gaat om de Impliciete Associatie Test (IAT), ontwikkeld door Harvard-psychologen. Natuurlijk wilde ik hem zelf ook doen en gelukkig is hij online te vinden. Onderaan dit stukje vind je de link, voor als jij dat ook interessant vindt.

Eerst krijg je een warming up. Er flitsen foto’s van gezichten langs. Als je een gekleurd gezicht ziet, klik je op de letter ‘e’ en als je een wit gezicht ziet, op de letter ‘i’. Easy peacy.

Daarna deel 1. Weer foto’s van dezelfde gezichten, maar daarnaast woorden met een prettige of onprettige betekenis. ‘Schade’ bijvoorbeeld, of ‘onheil’, ‘plezier’ of ‘prachtig’. Flitst er een gekleurd gezicht voorbij of een prettig woord, dan klik je op de letter ‘e’. Op de letter ‘i’ klik je bij een wit gezicht of een onprettig woord.  Dat was echt lastiger dan de eerste opdracht. Raakte soms in de war en maakte ook een paar fouten.

In deel 2 worden de categorieën omgedraaid. Bij een wit gezicht of een prettig woord de letter ‘e ‘, en bij een gekleurd gezicht of een onprettig woord de letter ‘i’. Dat was gemakkelijker. Ik maakte geen fouten meer en hoefde minder na te denken.

Ik voelde de bui al hangen. Waarom vind ik het gemakkelijker witte mensen en prettige woorden met elkaar te associëren dan witte mensen en onprettige woorden? De uitslag van mijn test is behoorlijk genant: ik heb een heel kleine voorkeur voor witte mensen. Terwijl mijn bewuste ik echt vindt dat gekleurd en wit gelijkwaardig zijn. De schrijver van het boek overkwam hetzelfde en met ons een meerderheid van de deelnemers, dat is een schrale troost voor mijn ego.

Betekent dat nou ook dat de schrijver en ik en al die anderen racistisch zijn? Toch niet helemaal, gelukkig. De test laat zien dat onze houding ten opzichte van ras vanuit verschillende niveaus bepaald wordt. Ten eerste op het bewuste niveau, de overtuigingen waar we zelf voor kiezen, en van waaruit ik hartgrondig roep dat gekleurd en wit gelijkwaardig zijn. Daarnaast is er het onbewuste niveau. Dat heeft haar oordeel al klaar voordat we uberhaupt tijd hebben om na te denken.

Hoe dat onbewuste niveau tot een oordeel komt? Wat we zien, horen, voelen, leren, lezen, ruiken, ervaren… al die dingen slaan onze hersenen op en in Intuitie wordt uitgelegd hoe ons onderbewuste op basis van die enorme persoonlijke database in een splitsecond een oordeel vormt. De cultuur en de maatschappij waarin we leven spelen daarin bijvoorbeeld een grote rol. Hoe kan het anders dat zelfs bijna de helft van de vijftigduizend zwarte Amerikanen die deze test deden, krachtigere associaties had met witte mensen? Het is tekenend voor de maatschappij waarin we leven en laat volgens mij precies zien waar het racisme-debat eigenlijk over zou moeten gaan. Racisme zit onderhuids, en daardoor is het veel minder tastbaar en daarmee ongrijpbaar.

Als ik kon, zou ik mijn onderbewuste in elk geval direct aanpassen. Volgens mij begint het bij bewustwording. Als je weet wat voor valkuilen en patronen je intuïtie vertroebelen, kun je steeds bewuster handelen. En van daaruit wordt je intuïtie, je beoordelingsvermogen misschien ook wat helderder.

Wil je weten wat er bij jou uit de test komt? Hier kun je hem vinden: www.implicit.harvard.edu. Daar vind je verschillende IAT-testen. De rassentest is trouwens niet per definitie de eerste die dan naar voren komt. Bij mij was het de tweede, maar ik weet niet of ze random werken, of dat dat altijd zo is.

Ik ben benieuwd naar jouw uitslag!

Plaats een reactie